مادر عزیز،
چقدر درباره مراقبت­ها، آموزش­ها و هشدارهای مهم دوران بارداری می­دانی؟
چقدر از رخدادهای درون رحم خود در طی نه ماه بارداری میدانی؟
از این پس مادران ایران زمین در دوران بارداری خود یک همراه مطمئن دارند...
با شرکت در طرح سلامت هما از شروع تا خاتمه بارداری هر روز یک پیامک آموزشی را بر روی تلفن همراه خود دریافت کنید

 
اطلاعات بیشتر  
در خواست عضویت  
نقش تغذیه مادر بر رشد و نمو جنین

توسعه اجتماعی اقتصادی کشورها در گرو داشتن منابع انسانی سالم است و این مادران سالم هستند که در سلامت نسل آینده نقش کلیدی دارند. تغذيه خوب و مناسب در تمام دوران زندگی ضامن بقاء و سلامت انسان است اما در برخی از دوره های خاص زندگی مانند بارداری و شيردهی از اهميت ويژه ای برخوردار می باشد. امروزه آموزش تغذیه مناسب به مادران باردار برای پیشگیری از سوء تغذیه، کاهش عوارض بارداری و مرگ و میر ناشی از آن ضروری است. یکی از مهم ترین وظایف خانم ها در طی دوران بارداری حفظ سلامتی خود و جنین شان، با داشتن تغذیه سالم در این دوران می باشد. انتخاب های صحیح در تغذیه بارداری به بهبود رشد و تكامل جنین كمك می كند.

سوءتغذیه در دوران بارداری، احتمال تولد نوزاد کم وزن، مرگ نوزاد و کاهش مقاومت مادر را در مقابل عفونت و خونریزی افزایش می دهد. داشتن رژیم مخصوص و جداگانه برای زنان باردار لازم نیست و آنها می توانند از غذای خانواده به مقدار بیشتر و با انتخاب صحیح تر با توجه به بودجه خانواده استفاده کنند.

وضعیت تغذیه مادر قبل از حاملگی و وزن او در شروع این دوره و هم چنین افزایش وزن دوران بارداری با وزن هنگام تولد نوزاد ارتباط مستقیم دارد. در بارداری علاوه بر احتیاجات مادر، تغذیه جنین در حال رشد نیز باید تامین شود. بنابر این آموزش و داشتن آگاهی مادر و اطرافیان در این خصوص بسیار موثر خواهد بود. رژیم غذایی مادر باردار باید از نظر کمیت و کیفیت حاوی تمام مواد غذایی لازم برای رشد جنین باشد، چرا که کمبود این مواد در طی بارداری، جنین را در معرض بیماری ها و مشکلات رشد و تکامل قرار می دهد. از آنجا که جنین رشد بسیار سریعی دارد، احتیاج به انواع مواد غذایی دارد که باید از طریق تغذیه صحیح مادر تامین شود. هم چنین سوتغذیه طولانی در دوران پیش از بارداری می تواند بر وزن هنگام تولد نوزاد موثر باشد. بنابراین اهمیت تغذیه صحیح در دوران قبل از ازدواج و قبل از بارداری کمتر از اهمیت آن در دوران بارداری نیست.

تغذیه زن باردار در دوران بارداری باید متعادل باشد و از کم خوری و پر خوری پرهیز کند. زنان در دوران بارداری به طور متوسط روزانه 300 کالری مازاد بر نیاز پیش از بارداری خود باید مصرف کنند (به ویژه در سه ماهه دوم و سوم) این 300 کالری به طور ساده معادل 2 لیوان شیر کم چربی و یک برش نان است. چنانچه زنی در دوران بارداری از نظر جسمی فعال باشد ممکن است به کالری بیشتری نیاز داشته باشد.

برای حفظ سلامتی در دوره بارداری باید ویتامین ها و مواد معدنی نیز به اندازه کافی تامین شوند. در بعضی موارد، این نیاز با افزایش دریافت تغذیه ای مادر تامین می شود و گاهی به ویتامین و مواد معدنی تکمیلی نیاز است. مکمل آهن و فولات در همه حاملگی ها توصیه می شود. وجود آهن برای تولید گلبول های قرمز خون، افزایش هموگلوبین، رشد و نمو و تامین ذخایر کبدی جنین ضروری است بطوری که در دوران بارداری نیاز به آهن تا دو برابر قبل از بارداری افزایش
می یابد. این میزان افزایش نیاز از طریق مصرف مواد غذایی به تنهایی تامین نمی شود بنابراین مصرف یک عدد قرص آهن برای پیشگیری از کم خونی فقر آهن و عوارض ناشی از کمبود شدید و متوسط آن بر رشد و تکامل جنین و سلامت مادر (از جمله مرگ و میر مادران، زایمان زود رس، رشد ناکافی جنین و افزایش خطر مرگ و میر جنین) ضروری است. خانم های باردار باید از شروع هفته 16 بارداری یک عدد قرص آهن و یک عدد کپسول مولتی ویتامین ساده یا مینرال در روز مصرف کرده و تا سه ماه پس از زایمان ادامه دهند. توصیه می شود قرص آهن بعد از غذا میل شود تا عوارض جانبی گوارشی متعاقب مصرف ان به حداقل برسد. به دلیل نقش اسید فولیک در پیشگیری از نقص مادرزادی لوله عصبی، بهتر است مصرف این مکمل از سه ماه یا حداقل یک ماه قبل از بارداری شروع شود و برای خانم های بارداری که از قبل تصمیم به بارداری
نداشته اند به محض اطلاع از بارداری مصرف روزانه 400 میکروگرم از این مکمل توصیه می شود.

مقادیر افزایش وزن توصیه شده برای زنان باردار به طور کلی در سه ماهه اول شامل 5/1 کیلوگرم و در سه ماهه دوم و سوم دو کیلوگرم ماهیانه می باشد به عبارت دیگر زنان با وزن طبیعی 11 تا 5/12 کیلوگرم، زنان لاغر 5/12 تا 18 کیلوگرم و زنان چاق حدود 7 کیلوگرم در زمان بارداری باید به وزنشان افزوده شود.

آنچه که در تغذیه خانم های باردار مهم است رعایت تنوع و تعادل در مصرف مواد غذایی است. بهترین روش برای اطمینان از استفاده متعادل و متنوع مواد غذایی در روز مصرف همه گروه های اصلی غذایی یعنی گروه نان و غلات، گروه میوه ها و
سبزی ها، گروه شیر و لبنیات و گروه گوشت، تخم مرغ حبوبات،
 و مغزها می باشد. تعادل به معنای استفاده کافی از مواد غذایی است و تنوع یعنی مصرف انواع مواد غذایی که در گروه های غذایی مختلف وجود دارند.

 

غذاهایی که زنان باردار باید از آنها اجتناب کنند

الکل: بویژه در طول دوران بارداری باید از مصرف الکل اجتناب کرد. مصرف الکل با زایمان زود رس، عدم رشد ذهنی، نقص های مادر زادی و وزن هنگام تولد مرتبط می باشد.

کافئین: مصرف کافئین به کمتر از 300 میلی گرم در روز بایستی محدود گردد. میزان کافئین در نوشیدنی های متنوع(نظیر قهوه)، به دانه ها و برگ های استفاده شده و چگونگی آماده سازی آنها وابسته است.

ساخارین: استفاده از ساخارین (قند مصنوعی) در طول بارداری شدیدا منع می گردد، زیرا می تواند از جفت عبور کرده و در
بافت های جنین باقی بماند. اما استفاده از سایر شیرین کننده های مصنوعی، چنانچه مورد تایید و استاندارد باشد، بلا مانع است.

پنیر های غیر پاستوریزه: از مصرف پنیر هایی که پاستوریزه نیستند بایستی خودداری شود، زیرا ممکن است سبب عفونت گردند. اما زنان باردار می توانند از پنیر های پاستوریزه و فرآوری شده و یا ماست استفاده نمایند.

غذاهای دریایی خام: غذاهای دریایی خام به خصوص میگو در دوران بارداری نبایستی مصرف گردد.

 

 

 

نادیا رحیمی

واحد سلامت مادران

گروه سلامت خانواده و جمعیت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

 

 

مهر ماه 1389